Derin kazılarda, şev stabilitesinde ve yeraltı yapılarında karşılaştığınız zorlu iksa sorunlarını, geleneksel betonun ötesine geçen ileri teknoloji püskürtme beton (shotcrete) yöntemleriyle güvenle aşın.
Püskürtme beton, agrega, çimento, su ve belirli kimyasal priz hızlandırıcı (accelerator) katkı maddelerinin, yüksek ivmeli bir hava akımıyla yapısal hedef yüzeye fırlatılmasıdır. Özel “shotcrete” nozülleri sayesinde malzeme, hedefe çarptığı an kendi kendisini sıkıştırır (self-compacting). Klasik beton dökümünden kalıp gerektirmemesi ve dikey/baş üstü yüzeylerde dahi tutunabilmesiyle ayrılır. Avrupa Standardı EN 14487 kapsamında uluslararası kalite güvencesiyle uygulanan bu yöntem, ACI (American Concrete Institute) standartlarında da tanımlanmaktadır.
1907 yılında Amerikalı taksidermist Carl Akeley tarafından geliştirilen ve başlangıçta hayvan iskeletlerini korumak için icat edilen bu teknoloji, günümüzde inşaat mühendisliğinin özellikle zemin iyileştirme projelerinde vazgeçilmez bir yapı taşı olmuştur.
Geleneksel betonun aksine kalıp kurmanın imkânsız veya çok pahalı olduğu lokasyonlar, shotcrete mühendisliği için ideal ortamı sunar. Torem Zemin Mühendislik olarak projelerimizde sıklıkla tercih ettiğimiz bir metottur.
Projeniz derin kazı içeriyorsa, iksa sistemleri ve derin kazılar hakkında bilgi almanız faydalı olacaktır.
Püskürtme beton üretiminde genel olarak “Kuru Karışım (Dry-Mix)” ve “Yaş Karışım (Wet-Mix)” olmak üzere iki ana teknoloji mevcuttur. Her iki sistemin de şantiye lojistiği, hedef dayanımı ve ekonomik rasyonalitesine göre üstünlükleri vardır.
Çimento ve agreganın tamamen susuz (veya çok hafif nemli) olarak bir makineye yüklendiği ve basınçlı havanın gücüyle nozüle iletildiği yöntemdir. Su ve varsa priz hızlandırıcı sadece nozülün birkaç santim gerisindeki delikli bir halkadan karışımın içine enjekte edilir.
Kalite kontrolünü maksimize etmek isteyen modern geoteknik mühendislerin tercihidir. Bildiğimiz transmiksere yüklenen hazır yaş beton, özel yüksek basınçlı pompalar ile basılır. Sadece basınçlı hava ve sıvı priz hızlandırıcı nozülde eklenir.
| Parametre | Kuru Sistem (Dry-Mix) | Yaş Sistem (Wet-Mix) |
|---|---|---|
| Su / Çimento Oranı | Laboratuvar ortamında ölçülemez, operatöre bağlıdır. | Santral kontrolündedir, stabildir. |
| Ortalama Geri Sekme (Fire) | %20 – %35 (Yüksek israf) | %5 – %15 (Düşük israf) |
| Tozuma Seviyesi | Çok yüksek (Ventilasyon şarttır) | Çok düşük |
| Uygulama Hızı (Kapasite) | Düşük / Orta (Manuel yavaşlık) | Çok Yüksek (Saatte 25 m³’e kadar) |
| İdeal Kullanım Alanı | Küçük alanlar, tamiratlar, aralıklı dur-kalk gerektiren şantiyeler. | Tüneller, dev iksa şevleri, kesintisiz yüksek metrajlı üretimler. |
Projelerde shotcrete teknolojisine geçiş kararı, genellikle hem bütçe hem de zaman kısıtları nedeniyle alınır.
Shotcrete makinesine verilecek olan malzeme, beton santrallerindeki standart temel döküm betonundan (C25/30 slamp: 15) oldukça farklı parametrelere sahiptir. Tıkanmaları önlemek için kum oranı ve agreganın en büyük boyutu özel olarak dizayn edilmektedir. Pompada sıkışmaması için ideal agrega çapı maksimum 8 – 10 mm (1 Numara Mıcır veya Kırma Kum) olarak belirlenir.
Torem Zemin’in Jet Grout enjeksiyon karışımlarından edindiği tecrübeye dayanarak, yüksek basınç altında hortumda sürüklenen malzemenin enjeksiyon kıvamında homojenleşebilmesi hayati bir denge gerektirir.
Halk ve şantiye dilinde sektör standardı halini almış olan Aliva pompaları, rotar tip bir dağıtıcı dişli kutusuna sahiptir. Karşısındaki siloya beslenen yarı nemli kum/çimento karışımı, dönen odacıklara dolar ve güçlü kompresörden gelen havanın tahriki ile dışarıya savrulur.
Operasyonun beyni Nozül Operatörüdür (Püskürtmeci). Bu uzman işçilerin şantiyedeki görevi o kadar etkilidir ki, tecrübesiz bir nozülcünün elinde betonun %50’si geri sekerek çöpe gidebilir. Başarılı bir işçilik teknikleri arasında; yüzeye daima 90 derece dik açı ile ve yüzeyden yaklaşık 1.0 ila 1.5 metre uzakta hortumu tutmak, fırlatmadan önce hedef yüzeyi ıslatmak vardır.
Otoyol kenarlarındaki uçurum kesitlerinden, dev metropollerdeki -20 metrelik kapalı temel çukurlarına kadar, Torem Zemin göçme tehlikesi olan dikey zeminleri bir çok sistem kombinasyonuyla tutar. Kaba zemin yüzeyine zemin çivileri sürülür, bu çivilerin başlıklarının etrafına dev çelik hasır ağları gerilir. Akabinde tüm bu hasırı ve çıplak toprağı kaplayacak olan, yüzey kabuk dokusunu oluşturan shotcrete kalınca (genellikle 10-20 cm arası) sıkılır. Bu sayede yağış alan topraktan çamur sızıntısı olmaz, kayma direnci artırılır.
Kâr marjını etkileyen en büyük kayıp “rebound” yani sekmedir. Agreganın çapağı, su-çimento noksanlığı ve usta hatası birleşince yüksek fire kaçınılmazdır. Torem Zemin şantiyelerinde Geri sekmeyi (Rebound) dengelemek için alınan önlemler:
Yatırımcıların en merak ettiği konulardan biri püskürtme betonun bütçesidir. Ancak doğrudan “bir litre boya fiyatı” verir gibi Püskürtme (shotcrete) teklifi verilemez. Çünkü santralden alınan salt beton fiyatının üzerine ciddi işçilik ve makine (Aliva) amortismanları biner.
| Maliyet Kalemi | Birim Fiyat Tahmini (₺) | Açıklama |
|---|---|---|
| Malzeme: C25/30 Kumlu Beton (m³) | 3.000 ₺ – 3.500 ₺ | Bölge, mesafe ve santral kapasitesine göre. |
| Priz Hızlandırıcı Kimyasal (Litre) | 40 ₺ – 80 ₺ / Lt | 1 metrekübe %4 – %6 oranında katılır. Yaklaşık 12-20 Lt gider. |
| Çelik Hasır / Donatı (m²) | 300 ₺ – 500 ₺ | Çap ve göz açıklığına göre. Zemin mukavemeti için şarttır. |
| İşçilik, Kompresör, Pompa, Nozül (Ekip m³) | 1.000 ₺ – 2.500 ₺ | Fire (rebound) sonrası işin bitmiş haline göre metrajlanır. Karayollarının sadece püskürtme pozu budur. |
| Toplam Tahmini Paket (Anahtar Teslim m³) | 4.500 ₺ – 6.500 ₺ | Kazı zorluğu ve toplam hacim (metraj) oranına göre iskontolu. |
*(Resmi kurumsal projeler için KGM ve DSİ 2024 poz numaları (Poz 16.002 vb.) geçerlidir, bu değerler 2026 özel sektör piyasa öngörüleridir. En doğru fiyatı almak için Torem Zemin ile temasa geçip avan proje sunmanız gerekmektedir, iletişim modülümüzden bilgi alabilirsiniz.)*
15 yıllık Torem Zemin güvencesi ile ücretsiz zemin etüt teklifleri ve şantiye fiyatlandırması almak için uzman kadromuzu arayın.
☎ Hemen Arayın: +90 531 659 46 36*Bu hesaplama tamamen informatif bir mühendislik simülatörüdür. File donatı ve demir hasırları hesaba katmaz, sadece %15 rebound bazlı beton ve atım maliyeti içerir. Kesin bütçe için zemin etüdü gereklidir.*
Shotcrete uygulamasının dökümünde, taze mikser betonuna alınan standart silindir veya küp numuneler maalesef uygulamanın gerçek mukavemetini yansıtmaz. Çünkü mikserdeki mukavemet, kompresörün yüksek çarpma gücüyle sıkışmadan sonra ve priz hızlandırıcı şoku yemiş son halinden farklıdır.
Uygulanan sıkıştırma kuvvetinden dolayı yapısal segregasyon barındırmaz ve donatıya tam kaynaştığı için eğilme çekme esnekliği açısından daha yüksek bir mühendislik tokluğuna sahiptir. Ancak yanlış dozlanan su ile priz hızlandırıcı oranı, yüksek rötre çatlaklarına neden olabilir.
Hayır, iri taneli çatılar da dâhil edilebilir ancak pompa sistemini ve lüleyi tıkamaması için DMAX (agreganın maksimum tane çapı) genellikle 8 mm ile 12 mm arasında sınırlandırılır.
Kuru karışım püskürtme yönteminde hava akımı ve tozuma çok şiddetlidir. İş merkezi gibi çevreci lokasyonlarda kısıtlanabilir. Ancak yaş karışım (wet-mix) yönteminde tozuma yok denecek kadar zayıftır, çevrecidir.
Tam tersi, sistem aşırı esnek olduğu için kayan kökleri ya da pürüzleri tıpkı bir kalıp alçısı gibi mükemmel kavrar. Düz bir tahta kalıplanması imkânsız olan kayalıklı kavisleri sarar.
Rebound fire demektir. Tünelin tavana sıkılan kısmında bazen %35 lere varan ziyan (sekip zemine düşen kum) görülebilir. Sözleşmelerde bu firenin kim tarafından karşılanacağının açıkça hesap edilmesi yatırımcı açısından kritiktir.
Evet, modern teknolojide shotcrete mikserine yüksek oranda çelik teller (steel fiber) eklenebilir. Bu sayede dağ başında yamaç otoyol yapımında on binlerce ton hasır çelik çıtası işçiliğinden ve zamanından mahrum kalmazsınız, maliyetler %30 ucuzlar.
Evet. Eğrisel geometri gerektiren kaykay pisti (skate park), olimpik havuz ve şelale mimarisinde su yalıtımı uygun yapısı nedeniyle en popüler seçenektir.
Yüzeyi düzeltmek için son birkaç santimetrede daha ince agrega (kum) ile püskürtme yapılır ve anında mala/perdah ustaları tarafından düzleştirilerek modern “mimari beton” görüntüsü kazandırılır.
Türkiye’nin yedi bölgesinde gerek otoyol iksaları gerekse bina şev emniyetleri kapsamında endüstriyel boyutta (Yaş-Kuru) hizmet sağlayan Torem Zemin filosu sahadadır.
Birbirine en çok karıştırılan iki konudur. Zemin enjeksiyonu tamamen yeraltında matkap borusuyla toprağın gözeneklerine sıvı basımıyken, püskürtme işlem toprağın (veya kayanın) üst katmanına bir kabuk örmeyi amaçlayan hava spreylemesidir.
Bu kabuk mükemmel su geçirimsiz bir bariyer olabilir. Çekirdekte biriken suyun basınçla duvarı patlatmasını engellemek için, beton donmadan “Barbakan” isimli delikli borular ile duvardan su sızıntı tahliye bacaları ayarlanır.
Ekip ve yönteme (Aliva boyutu/pompa kapasitesi) bağlı olarak günde 200 m² ile 1.000 m² arasında aşırı hızlı kaplama verimlerine erişilebilmektedir.
Torem Zemin, Türkiye’nin lider zemin iyileştirme kurumlarındandır. Benzer geoteknik rehberleri incelemeye devam edin:
[ Derin Kazı İksa ] | [ Zemin İyileştirme ] | [ Fore Kazık Teknolojileri ]
